Blog: Het stilleven

De achtergrond van het stilleven

In de afgelopen weken hebben we al heel wat mooie stillevens voorbij zien komen bij de MuseumDepotShop. We raken maar niet uitgekeken op schilderijen uit dit eeuwenoude genre.

Het stilleven is vandaag de dag nog steeds een populair genre, net als in de zeventiende eeuw. Maar wist je dat het stilleven al veel eerder tot stand kwam?

Een zeer oud genre

Het typisch Hollandse stilleven begon aan zijn ontwikkeling in de late middeleeuwen. Het stilleven was nog niet gelijk een op zichzelf staand genre. Nee, de vroegste voorbeelden vinden we terug in religieuze schilderingen. Schilders als Jan van Eyck en Hans Memling wisten met hun nieuwe olieverftechnieken alledaagse voorwerpen in een zeer gedetailleerde en realistische stijl te verwerken in altaarstukken.

 

 

Hans Memling, bloemen in een kan, olie op paneel, ca. 1485. Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, Madrid.

Neem bijvoorbeeld de kan met bloemen van Hans Memling hierboven. Het is een van de vroegste stillevens en zit nog barstensvol met Christelijke symboliek: de kan draagt op de buik het Christus monogram en de vele bloemen verwijzen naar de Heilige Maagd Maria.

Langzaam maar zeker verdwijnt echter de Christelijke symboliek uit dergelijke voorstellingen. We gaan alledaagse voorwerpen zien op allerlei plaatsen. Maar vergis je niet, de objecten blijven altijd een symbolische betekenis met zich meedragen.

De bloeitijd

In de zestiende en zeventiende eeuw ontstaan vervolgens stillevens in allerlei soorten en maten. De noordelijke traditie van gedetailleerd realisme en de Nederlandse tulpenmanie maakten dat het bloemstilleven een van de populairste soorten stilleven werd. Daarnaast waren er ook nog de pronkstillevens, fruitstukken, ‘banketjes’, ‘ontbijtjes’, jachtstillevens en vanitas-stillevens.

 

 

Jan van Huysum, Bloemstilleven, olieverf op koper. Mauritshuis, Den Haag.

Het stilleven werd ook vaak ingezet als oefenmateriaal voor jonge schilders. In de vele schildersateliers die ons land rijk was werden leerlingen aan het werk gezet om composities met roerloze objecten na te schilderen. De schilders in de dop konden zich zo verdiepen in compositieleer, het gebruik van licht en donker en kleurnuances. Het allerbelangrijkste was echter de stofuitdrukking. Hiermee kon een schilder zijn virtuositeit tot uiting brengen.

‘Moderne’ stillevens

Hoewel het stilleven in veel verschillende vormen tot stand kwam, bleef het lange tijd een vrij statig genre waarbij maar weinig plaats voor vernieuwing. Vanaf de negentiende eeuw komt daar echter verandering in. Met schilders als Monet en Renoir komt het impressionistische stilleven tot stand. Deze schilders concentreerden zich op het experimenteren met brede, deppende penseelstreken, verschillende toonwaarden en kleurplaatsing. De traditionele allegorische inhoud, evenals minutieus gedetailleerd penseelwerk is geheel afwezig. Het bekendste voorbeeld van het vernieuwde negentiende-eeuwse stilleven is toch wel Vincent van Goghs Vaas met zonnebloemen.

 

 

Vincent van Gogh, Vaas met 15 zonnebloemen, olie op doek, 1888. National Gallery, Londen.

In de 20ste eeuw krijgen we weer een heel ander stilleven te zien. Braque en Picasso brengen ons de kubistische variant, Frida Kahlo een surrealistische, en Roy Lichtenstein dompelt het eeuwenoude genre onder in de pop art scene met zijn Stilleven met goudvissen. Vandaag de dag worden we zelfs verrast met fotografische of zelfs digitale stillevens.

Het laat maar weer eens zien dat we nooit uitgekeken raken op het stilleven. Zelfs al is een genre al meerdere eeuwen oud, we blijven altijd manieren vinden om traditie te verweven met de moderne wereld.

Ook bij de MuseumDepotShop zijn regelmatig stillevens te vinden. Onze collectie bevat zowel traditionele als experimentele stillevens. Ben jij inmiddels wel benieuwd wat je bij ons kan vinden? Hieronder hebben we een aantal stillevens voor je verzameld die vandaag in de shop staan, waaronder een interieur. Hoewel de laatste officieel geen stilleven mag heten vonden we het wel leuk om het werk in deze blog uit lichten, aangezien het onderwerp zo nauw verwant is aan het stilleven.

Stilleven van Karel Colnot. Centraal staat een stoel waarop een kistje met sinaasappels of mandarijnen is geplaatst. Op de achtergrond zien we een groen kastje met een deur open. Olieverf op doek. Gesigneerd en gedateerd linksonder. Het schilderij is ingelijst in een driedimensionale houten lijst, gedeeltelijk bespannen met linnen. Karel Colnot was de zoon van de kunstschilder Arnout Colnot, van wie hij ook zijn lessen in schilderen en tekenen kreeg. Colnot was veel actief in Bergen, zijn vroege werken behoren dan ook tot de Bergense school. Datering: 1976.

 

Een stilleven met een fruitschaal en vazen door Edith Zweerus. Zweerus is een leerling van Jaap min. Haar oeuvre bestaat veelal uit stillevens en landschappen. Gesigneerd linksonder. Acryl op doek. Ingelijst in een houten frame. Datering: jaren 1980.
Interieur, gouache op schilderkarton door kunstenares Marjan de Glopper. Een voorstelling met tafel en stoelen in een interieur, geschilderd met losse toets. Gesigneerd aan onderzijde. Marjan de Glopper schildert voornamelijk portretten, landschappen en alledaagse voorstellingen met een rauw randje. Ze heeft in verschillende galeries geëxposeerd en tevens in het Stedelijk Museum Amsterdam als onderdeel van de Keerkring. Datering: 1979.

 

Theo Swagemakers, Stilleven houten St. Nicolaasbeeld. Op dit schilderij is een beeld van St. Nicolaas afgebeeld in donkere kleuren met grove toets. Het schilderij is met olieverf op board geschilderd. Het is ingelijst in zwarte houten lijst. Theo Swagemakers (1898-1994) is een bekende Nederlandse schilder van voornamelijk portretten en stillevens. Hij genoot zijn opleiding in Brussel en Parijs en heeft verschillende beroemdheden mogen portretteren, zoals een groot deel van de Koninklijke familie. Hiervoor heeft hij de Thérèse van Duyl-Schwartzeprijs in ontvangst mogen nemen in 1958. Datering: 1974.

We wensen je weer veel kijk- en koopplezier!
Het team van MuseumDepotShop.nl

2 reacties op “Blog: Het stilleven

  1. Kunsthistorisch een mooi verhaal, maar toch niet in verhouding tot de nogal ouwe meuk die jullie telkens aanbieden: ouwe tabakspotten, gereedschappen, gebruiksvoorwerpen en nostalgische kledij, heel matige etsen of schilderijen, soms aardige affiches en wat dies meer zij …
    Ik vraag me wel ‘ns af wat al dit relatief oninteressante (en m.i. soms toch relatief hoog geprijsde) spul in relatie tot jullie kosten opbrengt, resp. of jullie verkoop echt goed loopt, ook omdat sommige objecten nogal langs opnieuw worden aangeboden, en dus onverkocht blijven …
    Met vriendelijke groet,

    1. Wat jammer dat onze collectie niet helemaal naar jouw smaak is. Wij zouden natuurlijk heel graag alleen maar topstukken in onze shop plaatsen, maar helaas zijn we afhankelijk van wat de musea afstoten. Wel merken we dat de laatste tijd de kwaliteit van de aangeboden stukken omhoog gaat. Wie weet zit er binnenkort wel een interessant pareltje tussen.
      Daarnaast is de MuseumDepotShop zich nog altijd aan het ontwikkelen. Wij staan natuurlijk ook liever niet bekend om onze verzameling oude gereedschappen of gebruiksvoorwerpen. We blijven dan ook in gesprek met de musea om onze collectie zo divers en aantrekkelijk mogelijk te maken.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *